Η εκπαιδευτική ρομποτική ως εργαλείο εκπαίδευσης μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες

 

Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για την αξιοποίηση της ρομποτικής στην εκπαιδευτική διαδικασία έχει αυξηθεί, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο γίνονται προσπάθειες για την εισαγωγή της ρομποτικής στη σχολική εκπαίδευση από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Πανεπιστήμιο. Η ενασχόληση με τη ρομποτική επιτρέπει στα παιδιά να μάθουν παίζοντας, οικοδομώντας τη νέα γνώση στην ήδη υπάρχουσα γνώση τους και να αναπτύσσουν δεξιότητες και ικανότητες, καθώς έχει θετικές επιπτώσεις τόσο στον συναισθηματικό τομέα, ενισχύοντας την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση των μαθητών μέσα από την επίλυση προβλημάτων, όσο και στον κοινωνικό τομέα μέσα από την ομαδική εργασία και την ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας.

Η ρομποτική είναι ενδεικτικό πως μπορεί να προσφέρει πολλά, μεταξύ άλλων, και στο χώρο της ειδικής αγωγής που είναι άρρηκτα συνυφασμένη με ένα πλαίσιο στοχοθεσίας θεμελιωμένης σε ένα υπόβαθρο καθοδηγητικών και συμβουλευτικών θέσεων και αρχών που αποσκοπούν στην εκπαίδευση ατόμων με προβλήματα νοητικών ή σωματικών αναπηριών (Κρουσταλάκης, 1998). Μέσα από ειδικά συστήματα και προγράμματα ρομποτικής υπάρχει η δυνατότητα της ανάπτυξης ειδικών εφαρμογών με τις οποίες οι εκπαιδευτικοί μπορούν πια να καταστήσουν ευκολότερο το έργο τους, κατά τη διαδικασία της εκπαίδευσης παιδιών με ειδικές ανάγκες. Υφίσταται για παράδειγμα, εδώ και χρόνια, ένα σύνολο φυσικών μηχανικών μοντέλων που συνδέονται με υπολογιστή, όπως τα προγραμματιζόμενα μοντέλα της LEGO που μπορούν να εκτελούν ορισμένες λειτουργίες (Αλιμήσης, 2008) και προσφέρουν πολλά σε μια λογική διδασκαλίας τεχνολογικών δεξιοτήτων, όχι με την έννοια του «υπολογισμού», αλλά με την έννοια της «αλληλεπίδρασης», καθώς ο δεσμός ανάμεσα στη συμπεριφορά της ρομποτικής κατασκευής και στο πρόγραμμα του μαθητή είναι ισχυρός και άμεσα παρατηρήσιμος (Καρατράντου κ.α., 2006).

Βασικές αρχές ως προς τη σύνδεση της ρομποτικής με το πεδίο της ειδικής αγωγής

Η χρήση της ρομποτικής στην εκπαίδευση και ειδικότερα σε ένα πεδίο, όπως η εκπαίδευση παιδιών με ειδικές ανάγκες, προκύπτει μέσα από το θεωρητικό υπόβαθρο της εποικοδομητικής αντίληψης για τη μάθηση (Constructivism, J.Piaget) και ιδιαιτέρως του «μαστορέματος της γνώσης». Η εποικοδομητική αντίληψη για το φαινόμενο της μάθησης υποστηρίζει ότι το μαθησιακό περιβάλλον θα πρέπει να παρέχει αυθεντικές δραστηριότητες ενταγμένες σε διαδικασίες επίλυσης ανοιχτών προβλημάτων από τον πραγματικό κόσμο, να ενθαρρύνει την έκφραση και την προσωπική εμπλοκή στη μαθησιακή διαδικασία, να υποστηρίζει την κοινωνική αλληλεπίδραση. Ο κατασκευαστικός εποικοδομισμός (Constructionism, S.Papert) υποστηρίζει ότι οι μαθητές οικοδομούν πιο αποτελεσματικά την γνώση όταν εμπλέκονται ενεργά στη σχεδίαση και κατασκευή, απτή ή/και ψηφιακή, αντικειμένων που έχουν νόημα για τους ίδιους. Η εκπαιδευτική δυναμική της ρομποτικής συνίσταται στη δυνατότητα που προσφέρει στους μαθητές, να συνθέσουν μια μηχανική οντότητα και να την κατευθύνουν με τη βοήθεια ενός απλού και εύχρηστου προγραμματιστικού περιβάλλοντος. Ο γνώμονας εδώ είναι το ότι η μάθηση είναι κάτι που μπορεί να οικοδομηθεί μέσα από διαδικασίες, όπως για παράδειγμα, ο πειραματισμός, η ενεργή συμμετοχή, η ομαδική συνεργασία , αλλά και μέσω εφαρμογών της ρομποτικής η παροχή κινήτρων προς τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, ώστε να επιδείξουν ενδιαφέρον (Αλιμήσης, 2008).

Η χρήση της ρομποτικής, ήδη, από τα πρώτα ακόμα στάδια της ειδικής αγωγής, μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα και δυνατότητα ενός παιδιού με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να μάθει, προσφέροντάς του σημαντικές δυνατότητες που άλλωστε μπορεί να είναι άρρηκτα συνυφασμένες και με την κάλυψη των ιδιαίτερων αναγκών και προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίζει. Μάλιστα, τέτοιες  πρόοδοι έχουν σημειωθεί εδώ και χρόνια μέσα από τις εκθέσεις PISA του διεθνούς οργανισμού OECD (Raffle et al., 2004).

Επιπλέον, μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στην διαδικασία της λεγόμενης ενταξιακής εκπαίδευσης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ενταξιακή εκπαίδευση βασίζεται σε μια κοινωνική οπτική και μια οπτική των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με βάση την οποία αγκαλιάζονται όλα τα παιδιά και όλες οι κοινότητες ανθρώπων εν γένει (Armstrong, 2004). Η επιτυχία αυτής της ενταξιακής εκπαίδευσης, μέσα από τη χρήση της σύγχρονης ρομποτικής είναι συνδεδεμένη στενά και με την ύπαρξη κατάλληλου εξοπλισμού και κατάλληλης υλικοτεχνικής υποδομής που οφείλουν να διαθέτουν τα σύγχρονα σχολεία για την κάλυψη των αναγκών όλων των παιδιών (Χριστοφοράκη, 2008).

Συμπεράσματα

Υπό το πρίσμα των παραπάνω επισημάνσεων αναδεικνύεται πως η ρομποτική μπορεί να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο στην προσπάθεια για την εκπαίδευση παιδιών με ειδικές ανάγκες. Η συνεισφορά της είναι άρρηκτα συνυφασμένη με το ότι προσφέρεται η δυνατότητα σε άτομα με ειδικές ανάγκες να αποκτήσουν έντονα το στοιχείο της βιωματικότητας, μέσα από την προσωπική συμμετοχή, ενώ την ίδια στιγμή για αυτά τα άτομα αναδύεται ένα περιβάλλον πιο άνετο μέσω του οποίου τους προσφέρεται ένα πλαίσιο γνώσεων. Ας σημειωθεί πως το κάθε παιδί με ειδικές ανάγκες και μαθησιακές δυσκολίες, κατά τη διάρκεια της χρήσης εφαρμογών ρομποτικής, αντιμετωπίζεται ως μια ξεχωριστή ειδική περίπτωση, ως προς τα προβλήματα σε κινητικό, σωματικό ή νοητικό επίπεδο. Η αξιοποίηση κατάλληλων δράσεων και ρομποτικών κατασκευών στην Ειδική Αγωγή μπορεί να υποστηρίξει εξατομικευμένα μαθησιακά περιβάλλοντα, με δυνατότητα ελέγχου των ιδιαίτερων παραμέτρων των περιοχών αυτών, όπως σταθερές συνθήκες, σταδιακή μεταβολή, εξειδίκευση κατασκευής στις λειτουργικές δυνατότητες των μαθητών (Αλιμήσης κ.α., 2012).

Η τεχνολογία μπορεί να υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό στοιχεία της μειονεξίας ή της αναπηρίας φέρνοντας το μαθητή πιο κοντά στο γνωστικό αγαθό, αλλά και στην κοινωνική πραγματικότητα, αφού του δίνει τη δυνατότητα της επικοινωνίας με το περιβάλλον του και την αλληλεπίδραση με αυτό. Η αξιοποίηση των ΤΠΕ επιτρέπει στους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να συμμετέχουν στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι με πολλές πιθανότητες επιτυχίας, συμβάλλοντας στην προσωπική τους ανάπτυξη και κοινωνική ένταξη (Φύτρος, 2005). Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών αποτελεί τη μεγάλη πρόκληση της κοινωνίας μας για ισότιμη συμμετοχή στα εκπαιδευτικά δρώμενα και των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Βιβλιογραφία

Αλιμήσης Δ., (2008). Το προγραμματιστικό περιβάλλον LEGO Mindstorms ως εργαλείο υποστήριξης εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων ρομποτικής, Πρακτικά Εργασιών 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Διδακτική της Πληροφορικής», Πάτρα, 28-30 Μαρτίου 2008

Αλιμήσης, Δ., Δημητριάδης, Σ., Κόμης, Β., Μπράτισης, Θ., Φαχαντίδης, Ν., Φεσάκης, Γ., (2012). Σύγχρονες τάσεις της Εκπαιδευτικής Ρομποτικής, Πρακτικά εργασιών 8ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ΕΤΠΕ

Armstrong, D., (2004). «Ένταξη, συμμετοχή και δημοκρατία». Στο Α. Ζώνιου – Σιδέρη & Η. Σπανδάγου (επιμ.), Εκπαίδευση και Τύφλωση, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα

Γιαβρίμης, Π., Παπάνης, Ε., Βίκη, Α., (2011). Έρευνα και Εκπαιδευτική Πράξη στην Ειδική Αγωγή, Τόμος ΙΙ, Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη α.ε.

Δουκάκης, Δ., Χριστοπούλου, Ε., (2015). Συνδυάζοντας το App Inventor με Ένα Σύστημα Εκπαιδευτικής Ρομποτικής σε Arduino, Πρακτικά Εργασιών 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Ένταξη των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία» της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης ΤΠΕ στην Εκπαίδευση (ΕΤΠΕ), Θεσσαλονίκη, 30 Οκτωβρίου-1 Νοεμβρίου 2015

Heward W.L., (2011). Παιδιά με Ειδικές Ανάγκες – Μια Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση, μετάφραση Χαρά Λυμπεροπούλου, Μοτίβο Εκδοτική, Αθήνα

Καγκάνη, Κ., Δαγδιλέλης, Β., Σατρατζέμη, Μ., Ευαγγελίδης, Γ. (2006). Μια μελέτη περίπτωσης της διδασκαλίας του προγραμματισμού στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με τα LEGO Mindstorms, Πρακτικά Εργασιών 3ου Πανελλήνιου Συνέδριου «Διδακτική της Πληροφορικής», Κόρινθος, 7-9 Οκτωβρίου 2006

Καρατράντου, Α., Τάχος, Ν., Αλιμήσης, Δ., ( 2006). Εισαγωγή στις Βασικές Αρχές και Δομές Προγραμματισμού με τις Ρομποτικές Κατασκευές Lego Mindstorms, Πρακτικά Εργασιών 3ου Συνεδρίου «Διδακτική της Πληροφορικής», Κόρινθος